Het Haagse Kookboek

Als ik vandaag de dag een recept zoek, kijk ik op internet. Dat was in 1973 wel anders. In dat jaar kreeg ik voor (van?) Sinterklaas mijn eerste kookboek: Het Haagse Kookboek. Dat was toen al toe aan de vierenzestigste druk. Mijn exemplaar is heel handig uitgerust met een afwasbare band. 

De eerste vorm van Haags kookonderwijs werd gegeven aan de Haagsche Kookschool aan de Stille Veerkade 20, de eerste kookschool in Nederland. De plannen voor de oprichting van zo’n school ontstonden bij een groep dames, die voor de verwezenlijking ervan een comité oprichtten. Wat wilde zij bereiken: het geven van kookonderwijs aan vrouwen en meisjes zonder onderscheid van stand. Al waren er wel verschillende doelen. Een huisvrouw met personeel had ook kennis van huishouden nodig om eventueel fouten van de keukenmeid te kunnen corrigeren. In het eerste jaarverslag is dan ook te lezen: slecht koken door de keukenmaagd opent voor de heer des huizes de deur van het bierhuis en laat  de meesteres in eenzaamheid boeten voor haar onhandigheid. 

Na de opening op 20 februari 1888 was de school direct een succes. Voor de eerste cursussen 114 inschrijvingen. Overdag leerden huisvrouwen en jonge meisjes er koken en ze kregen informatie over voedingsleer, warenkennis en hygiëne. ’s Avonds – na werktijd – konden de dienstbodes aan de slag. De woensdagmiddag was gereserveerd voor ‘volksmeisjes’. Het te bereiden eten moest vooral voedzaam, gezond en niet te duur zijn. 

De school kreeg ook koninklijke aandacht. Toen koningin-regentes Emma op bezoek kwam, kreeg zij een ‘potage à la reine’ voorgeschoteld.

Recepten

De leerlingen van de school moesten tijdens de lessen alle recepten overschrijven. Dat koste veel tijd en schrijfkramp. Daarom vroegen ze de directrice, Anna van Manden, om van al haar recepten een boek te maken. Dit werd het Haagsche kookboek, waarvan in 1895 de eerste druk verscheen. In dit boek stonden vooral eenvoudige maaltijden, geen luxerecepten. En de lezeressen kregen informatie over gezonde producten en leerden hoe je in de keuken hygiënisch moest werken. Vergeet niet dat het in 1895 nog maar kort geleden was dat Louis Pasteur aantoonde dat voedsel bedorven wordt door micro-organismen die in de lucht aanwezig zijn. En die boodschap moest uitgedragen!

Kort na het verschijnen van dit boek verliet Van Manden de Kookschool. Haar opvolgster A.S. Tydeman-Verschoor, kreeg onenigheid met het bestuur van de vereniging. Ook zij ging weg en begon op eigen kracht een nieuwe school, de Huishoudschool Laan van Meerdervoort.

Haagse kookboek

De leraressen van de Huishoudschool Laan van Meerdervoort namen in 1934 het stokje over. De dames F.M. Stoll en W.H. de Groot schreven een nieuw kookboek ‘in de hoop dat menige huisvrouw hierin veel zal vinden, van wat zij op dit gebied zoekt’. 

Het kookboek werd bij iedere druk aan de nieuwe tijd aangepast. De twaalfde druk verscheen in de Tweede Wereldoorlog. Daarom werd daar een inlegblad bij gedaan waarin tips en recepten die rekening hielden met de rantsoenen. In 1953 zien we voor het eerst de ‘vijfdelige tafel met onmisbare voedingsmiddelen’. Later bekend als de ‘Schijf van vijf’. Moderne technologie dringt ook door, zodat onze moeders in 1961 de ‘voorschriften voor het bevriezen van levensmiddelen’ konden lezen. En het Haagse Kookboek kijkt verder dan de Hollands pot, er is vanaf dat jaar meer aandacht voor buitenlandse gerechten. 

In 1982 kreeg het boek de naam ‘Het Nieuwe Haagse Kookboek’. De versie uit 2010 is nog steeds te koop, nu ook als E-book.

Haagse bluf

Het meest Haagse gerecht dat in mijn versie van het Haagse Kookboek staat, is Haagse Bluf. Het toetje dat een portret zou weergeven van de arrogante houding van de inwoners van Den Haag: het lijkt heel wat, maar het is vooral lucht. Ook hiervan is het recept op internet te vinden. Interessant om te zien dat ook bij dit recept een waarschuwing staat voor mogelijk schadelijke bacteriën. 

Ik zou dit toetje verwachten op het menu van het Grand Café Haagsche Bluf in de Haagse binnenstad. Maar helaas, daar is het niet te vinden. Ik hoor graag wie van de lezers van dit artikel zichzelf en haar/zijn familie nog wel eens op Haagse Bluf trakteert! 

Jacqueline Alders

info@jacquelinealders.nl

Recente berichten